Hár blóðþrýstingur er mjög algengur sjúkdómur á Vesturlöndum. Allt að 1/3 af fullorðnum á Íslandi eru með háan blóðþrýsting.

Blóðþrýstingur ræðst af samdráttarkrafti hjartans og stífleika slagæðanna. Nýrun spila veigamikið hlutverk í þróun háþrýstings. Þannig verka flest lyf sem notuð eru við háþrýsting á nýru, samdrátt hjartans og á æðakerfið. Mjög oft þarf að nota fleira en eitt lyf til á ná viðunandi blóðþrýstingsstjórn.

Blóðþrýstingur er mældur í mmHg (millimetrum kvikasilfurs) sem er gömul eining. Oft er talað um efri mörk og neðri mörk blóðþrýstings. Efri mörkin er hærri talan og samsvarar hæsta blóðþrýstingnum í æðakerfinu. Neðri mörkin er hins vegar lægsti þrýstingurinn í slagæðakerfinu. Þetta er oft skrifað 120/80 (sem er sagt 120 yfir 80) og er 120 þá efri mörkin og 80 neðri mörkin. Bæði gildin eru í mmHg.

Eðlilegur blóðþrýstingur hjá fullorðnum er undir 140/90, en hjá mjög fullorðnum (eldri en 80 ára) er miðað við 150/90. Þetta eru efri viðmiðunarmörkin, en helst á blóðþrýstingur að vera frá 90/60 til 120/80 til að lágmarka fylgikvilla háþrýstings.

Háþrýstingur er mjög oft alveg einkennalaus og er því hætt við að vandamálið greinist ekki fyrr en afleiðingar háþrýstings koma fram. Þegar einkenni eru til staðar getur það lýst sér sem þrýstingur í brjósti, höfuðverkur, hraður hjartsláttur, þungur andardráttur og mæði.

Afleiðingar háþrýstings geta verið m.a. hjartaáföll, hjartabilun, æðagúlar, nýrnasjúkdómar, heilaæðasjúkdómar, heilaáföll, elliglöp, slagæðasjúkdómur í útlimum og margt fleira.

Áhættuþættir eru meðal annars sterk ættarsaga, offita, mikil saltneysla, notkun lakkrís, hreyfingarleysi, óhófleg áfengisneysla, reykingar, svefntruflanir (kæfisvefn) og hækkandi aldur (sér í lagi >65 ára)

Sjaldnast finnst undirliggjandi orsök fyrir háum blóðþrýsting, en það er oftast í ungum einstaklingum. Talið er að hjá um 5% finnist undirliggjandi orsök sem hægt er að leiðrétta. Hinir 95% þurfa lífstílsbreytingu og/eða lyfjameðferð.

Blóðfitur sem hjartalæknar mæla í blóði eru oftast:  heildarkólesteról, LDL kólesteról, HDL kólesteról og þríglýseríðar (TG). Það er minni áhætta á kransæðasjúkdómi og æðakölkun ef LDL kólesteról er lágt og sömuleiðis er fylgni milli hárra þríglýseríða og æðakölkunarsjúkdóms. Hátt HDL virðist vera verndandi. 

Almennt er talið að um blóðfituröskun sé að ræða þegar gildi á kólesteróli (LDL) og TG eru verulega hækkuð. Mismunandi viðmiðunargildi eru til staðar, og fer meðal annars eftir undirliggjandi áhættuþáttum viðkomandi. Þannig getur sama LDL kólesteról verið eðlilegt hjá heilbrigðum 40 ára einstaklingi, en verulega hækkað hjá einstaklingi með kransæðasjúkdóm eða sykursýki. Þannig þarf að miða meðferð með kólesteról-lækkandi lyfjum eftir undirliggjandi áhættu.

Ef kólesteról gildi eru mjög há getur verið um arfgengan sjúkdóm að ræða og er þá oft mikil ættarsaga um hjarta og æðasjúkdóma. Meðferð með kólesteról lækkandi lyfjum getur dregið verulega úr líkum á hjartaáfalli hjá slíkum einstaklingum ef vandamálið uppgötvast nægilega snemma.

Meðferð blóðfituröskunar getur verið margþætt. Þar er fyrst að nefna lífstílsbreytingar, sem geta haft heilmikil áhrif ef mataræði er ábótavant eða hreyfing lítil. Ef lyf eru notuð, þá er hafin meðferð með s.k. statín lyfjum (sjá kafla um meðferðir). Hjá einstaka sjúklingi getur þurft að grípa til sprautumeðferðar með sérhæfðum mótefnum sem lækka LDL kólesteról. Þessi lyf virka öðruvísi en statín og er því hægt að nota hjá þeim fáu sjúklingum sem ekki þola statín lyf.

Sykursýki er sjúkdómur þar sem sykur í blóði er of hár. Það er hormón í líkamanum sem stjórnar blóðsykrinum í okkur og nefnist það insúlín. Sykursýki getur komið upp bæði ef líkaminn framleiðir ekki nægilegt magn af insúlíni, og eins ef frumur líkamans verða ómóttækilegar fyrir áhrifum insúlíns, en það er nefnt insúlínviðnám.

Það eru til 2 megin gerðir af sykursýki: 

Týpa 1: Þessi tegund sykursýkis orsakast af því að ónæmiskerfi líkamans ræðst á og eyðileggur frumurnar sem framleiða insúlín. Þessir sjúklingar eru oftast ungir við greiningu og þurfa sprautur með insúlíni til að geta lifað eðlilegu lífi. Týpa 1 sykursýki tengist ekki offitu eða slæmum lífsstíl.

Týpa 2: Við þessa tegund getur bæði verið aðeins skert framleiðni, en fyrst og fremst aukið viðnám líkamans gegn insúlíni. Þessi tegund sykursýkis sést aðallega í fullorðnum og tengist oft lífstíleins og yfirþyngd og hreyfingarleysi, þó að það sé alls ekki algilt. Um 90% af öllum sykursjúkum á Íslandi eru með þessa gerð sykursýkis. Þessi tegund sykursýkis hefur gjarnan verið nefnd fullorðinssykursýki í almennu tali.

Þar að auki er annar stór hópur af fólki sem er með hækkaðan blóðsykur en er ekki komið með dæmigerða sykursýki. Þessi hópur er í verulega aukinni áhættu að þróa sykursýki innan fárra ára. Besta forvörnin hjá þessum hópi er að breyta um lífsstíl, með bættu mataræði og aukinni hreyfingu.

Einkenni sykursýkis geta verið margs konar, en dæmigerð einkenni eru til dæmis aukið þorstlæti, aukin þvaglát, þreyta, viktminnkun/vöðvarýrnun, sveppasýkingar, sár sem gróa hægt og illa og skert sjón.

Ef þig grunar að þú gætir verið með sykursýki, þá er auðvelt að mæla fastandi blóðsykur (eftir næturlanga föstu) og langtímablóðsykur sem sker úr um hvort um sykursýki sé að ræða

Gáttatif er algengur sjúkdómur og fer algengið vaxnandi með aldri. Margir fá gáttatifið í köstum sem koma og fara en aðrir hafa stöðugt gáttatif.

Gáttatif er hjartsláttartruflun sem á upptök sín í vinstri gátt hjartans. Aukaslög frá lungnabláæðum sem tengjast vinstri gátt hjartans eiga oftast upptökin að gáttatifi. Gáttatif er nokkurs konar „rafstormur“ í gáttum hjartans. Gáttirnar slá hratt og óreglulega og enginn eiginlegur samdráttur þeirra á sér stað. Við slíkar aðstæður geta blóðtappar myndast. Alvarlegasti fylgikvilli gáttatifs er heilablóðfall orsakað af þessum blóðtöppum.

Um þriðjung heilablóðfalla má rekja til gáttatifs. Auk þess eru einstaklingar með gáttatif í aukinni hættu á hjartabilun. Miðast meðferð gáttatifs fyrst og fremst að því að finna þá einstaklinga sem í mestri hættu eru og fyrirbyggja blóðtappamyndun með blóðþynningu, slík meðferð er oftast ævilöng.

Áhættan fyrir gáttatifi eykst með aldri og er framan af ævinni algengari hjá körlum en konum. Aðrir áhættuþættir eru hár blóðþrýstingur, sykursýki, offita, kæfi¬svefn, kransæðasjúkdómur, lungnasjúkdómar, skjaldkirtilsvandamál, hreyfingarleysi, áfengisneysla o.fl. Þar sem stór hluti einstaklinga með gáttatif er einkennalaus hafa farið fram ýmis átök í að finna sjúkdóminn með skimun. Þetta hefur þó ekki verið gert hérlendis.

Einkenni eru mismunandi milli einstaklinga. Algengustu einkennin eru óþægilegur hjartsláttur en sumir finna ekki fyrir óþægindum frá hjartslætti, finna þess í stað fyrir þreytu, slappleika, mæði, eða brjóstverkjum.

Það má skipta meðferð við gáttatifi í þrjá meginflokka. Hindra heilablóðföll, hindra versnandi hjartastarfsemi (hjartabilun) og meðhöndla einkenni. Ekki allir einstaklingar með gáttatif þurfa blóðþynnandi meðferð til að fyrirbyggja blóðtappa en það fer eftir aldri og undirliggjandi áhættuþáttum. Ávallt þarf að fara fram áhættumat við greiningu. Sé gáttatifið viðvarandi getur í sumum tilvikum verið ástæða til að framkvæma s.k. rafvendingu, þar sem fólk er svæft stutta stund og gefið rafstuð á brjóstkassann sem endurstillir takt hjartans.

Oft fara þessir einstaklingar aftur í gáttatif og er því þörf á langvinnri lyfjameðferð til að halda takti til lengri tíma, ýmist með lyfjum eða brennsluaðgerð.

Cordarone

Cordarone er án efa öflugasta lyfið sem notað er gegn takttruflunum. Lyfið er aðallega notað við gáttatifi þegar önnur meðferð hefur ekki skilað árangri eða frábending finnst. Það er þó einnig notað við ýmsum öðrum hjartsláttartruflnum þá sér í lagi takttruflunum í sleglum. Lyfið hefur aðallega áhrif á kaliumgöng í hjartanu og lengir leiðnitíma rafboða.

Mikilvægt er að áður en meðferð hefst að upplýsa sjúklinga um mögulega fylgikvilla en þeir eru fjölmargir. Sem dæmi má nefna getur lyfið valdið bæði ofvirkni og vanvirkni á skjaldkirtli, breytingum í starsemi lifrar, trefjun á lungnavef, skýi á augasteini, húðbreytingum ásamt ýmsum öðrum.

Áður en meðferð hefst er gengið úr skugga um að lifur og skjaldkirtill virki eðlilega, þá er fylgst með starfsemi þeirra ca 2svar á ári, augum og lungum er fylgst með eftir þörfum. Þá er mikilvægt að sjúklingar sem taka lyfið passi sig á sólarljósi og forðist það að mestu ellegar noti sterka sólarvörn, annars er hætta á slæmum sólbruna.

Lyfið er gefið í töfluformi og tekur nokkrar vikur þar til þar nær nægilegri þéttni í líkama sjúklinga, því eru gefnar 3 töflur á dag í viku, síðan 2 töflur á dag í viku og vanalegi viðhaldsskammturinn eftir þann tíma er 1 tafla á dag.

Eftir að meðferð lýkur tekur það nokkra mánuði fyrir lyfið að hreinsast burt úr líkamanum og því mikilavægt að halda áfram að fylgjast með aukaverkunum lyfsins í allt að ár eftir að meðferð lýkur.

Kransæðasjúkdómur er algengur sjúkdómur hjá eldra fólki á Íslandi. Þó svo að kransæðasjúkdómur sem algengur í báðum kynjum, þá er hann mun algengari í karlmönnum og fá þeir sjúkdóminn yngri að árum. Um ¾ af öllum kransæðastíflum eru í karlmönnum og ¼ í konum. 

Kransæðasjúkdómur er ein algengasta dánarorsök hjá Íslendingum, og er  1/3 af öllum dauðsföllum hérlendis vegna hjarta- og æða sjúkdóma, en bráð kransæðastífla á þar stærstan þátt.

Á síðustu fjórum áratugum hefur dánartíðni fegna kransæðasjúkdóms lækkað hratt, eða um 80%. Það eru margir þættir sem skýra þessa fækkun, en þar ber helst að nefna minni reykingar, betra kólesteról og betri blóðþrýstingsmeðferð. Einnig hafa lyfjameðferðir orðið betri, sem og önnur meðferð eins og þræðingar við bráðri kransæðastíflu.

Hesltu áhættuþættir fyrir þróun kransæðasjúkdóms eru karlkyn, reykingar, hátt kólesteról, hár bóðþrýstingur og sykursýki. Saga um kransæðastíflu eða andláts vegna kransæðastíflu hjá nánum ættingja (foreldri eða systkini) fyrir 65 ára aldur er einnig sterkur áhættuþáttur.

Kransæðasjúkdómur er mjög algengur hjá eldra fólki, og lang flestir 80 ára og eldri eru komnir með merki um æðakölkunarsjúkdóm í kransæðunum. Þannig sest með tímanum kalk og kólesteról í æðavegginn sem getur þrengt æðina. Yfirleitt er þetta einkennalaust þar til þrengingin er orðin meiri en 70% af flatarmáli æðarholsins.

Kransæðasjúkdómi er skipt í tvo mismunandi sjúkdóma sem eiga ýmislegt sameiginlegt en annað ekki.

Kransæðaæðakölkunarsjúkdómur (stöðugur/stabíll kransæðasjúkdómur)

Þetta  ástand einkennist af hægfara æðakölkun sem eykst með tímanum. Þar sem sjúkdómurinn er afar hægfara er yfirleitt nægur tími til að setja inn lyfjameðferð og í völdum tilfellum gera kransæðamyndatökur og hugsanlega víkkanir. 

Horfur í þessum sjúkdómi eru góðar og dánartíðni lág. Einkenni sjúklings eru oftast verkir í brjósti (eða þyngsli) við áreynslu. Margir eru hins vegar einkennalausir.  Einkenni svara oft lyfjameðferð, sem er beitt í fyrstu og ef sjúklingar eru verulega einkennamiklir þrátt fyrir lyfjameðferð getur kransæðavíkkun eð opin kransæðaaðgerð komið að gagni.

Bráður kransæðasjúkdómur

Þetta er hins vegar sjúkdómur sem einkennist af bráðum einkennum (oft í hvíld). Oft er um að ræða rof á innra byrði æðaveggsins og getur það valdið bráðri lokun á kransæð. Þetta er lífshættulegt og brátt ástand sem þarf að meðhöndla strax og er sjúklingur alltaf fluttur beint á bráðamóttöku eða beint til kransæðaþræðingar. Stundum eru gefið segaleysandi lyf. Bráð kransæðastífla er algeng ástæða skyndidauða hjá fólki á miðjum aldri.

Ofansleglahraðtaktur (e. SVT, Supraventricular tachycardia) er hjartsláttartruflun sem lýsir sér sem skyndilegum mjög örum og reglulegum hjartslætti.

Um 1-2% af fólki er með SVT en einkennin geta verið mjög breytileg manna á milli. Sumir fá mjög fá köst, en aðrir tíð köst. Hjartsláttarhraðinn (púlsinn) getur líka verið mjög mismunandi, en algengast er að hann sé á bilinu 130-220 slög/mín. Á milli kastanna er hann hins vegar eðlilegur.

Það eru nokkrir mismunandi undirliggjandi sjúkdómar að baki SVT. Sumir geta byrjað í barnæsku (jafnvel í fósturlífi) meðan aðrir fá einkenni í fyrsta skipti jafnvel eftir 50 ára aldur.

Einkenni

SVT kast byrjar yfirleitt mjög skyndilega og stoppar einnig skyndilega, oft með þungu hjartaslagi. Einkennin eru yfirleitt vanlíðan vegna hraðs hjartsláttar en önnur einkenni geta verið andþyngsli, brjóstverkur og einstaka sinnum yfirlið. Sumir fá köst frekar í áreynslu en aðrir frekar í hvíld. Lengd kasta eru mjög mismunandi, allt frá nokkrum sekúndum upp í margar klukkustundir.

Þegar köstin koma gegnast sumum sjúklingum að rembast, draga andann djúpt, blása í sogrör eða drekka ískaldan vökva.

Ef ekkert hrífur þarf stundum að fara á bráðamóttöku til að fá lyf í æð til að stoppa kastið.

Rannsóknir

Ef þig grunar að þú gætir verið með SVT er rétt að fá tilvísun til hjartalæknis sem getur greint vandamálið, og útilokað undirliggjandi hjartavandamál.  Þá er yfirleitt fengið hjartalínurit og stundum 24-48 klst línurit (Holter rannsókn). Stundum eru til línurit frá bráðamóttöku af kasti og eru þau mjög gagnleg til að greina vandamálið. Hjá mörgum sjúklingum er hins vegar erfitt að fá línurit þar sem köstin eru fátíð og stutt. Þá þarf að styðjast við lýsingar sjúklings og greiningin byggist þá á líkum.

Horfur sjúkling með SVT eru afar góðar og vandmál fátíð, þó vissulega geti köstin háð sjúklingum verulega og skert lífsgæði þeirra.

Meðferðarúrræði

Meðferðin fer eftir alvarleika kastanna og óska sjúklingsins.

Það getur komið til greina að beita engri annari meðferð en eftirliti. Oft eru reynd lyf, sem sjúklingur getur tekið fast sem fyrirbyggjandi meðferð, eða bara í köstum.

Endanleg meðferð er brennsluaðgerð, sem er þræðingaraðgerð. Hún heppnast í yfir 90% sjúklinga með SVT. Stundum getur þurft að gera fleira en eitt inngrið til að ná fullum árangri. Fylgikvillar brennsluaðgerðar eru fátíðir.

Aukaslög er afar algeng hjartsláttartruflun og erum við öll með aukaslög í einhverjum mæli. Það getur verið alveg eðlilegt að vera með allt að nokkrum hundruðum aukaslaga á sólarhring. Aukaslög fer yfirleitt mikið fjölgandi með hækkandi aldri.
Einkenni
Aukaslög gefa yfirleitt einkenni þar sem fólki finnst eins og hjartað missir úr slagi og svo kemur þungt slag eða bank. Oftast finna menn fyrir því mest þegar þeir eru í slökun, og sérstaklega er þetta áberandi ef legið er á vinstri hlið. Það er oftast nær ekki gott samhengi milli einkenna og fjölda aukaslaga og geta þeir oft verið með lítil einkenni sem eru með mjög tíð aukaslög og öfugt. Dæmigert er að aukaslögin geta verið mjög áberandi á ákveðnu tímabili og geta svo verið mjög fátíð á öðrum tímabilum og einkenni eru því oft mjög sveiflukennd.
Orsök
Aukaslög geta komið annars vegar frá gáttum hjartans og hins vegar frá sleglum hjartans. Þegar aukaslög frá gáttum eru mjög tíð getur það verið vegna stækkunar á gáttum og/eða örvefsmyndunar í gáttunum. Stundum eru sjúklingar með gáttatif með afar tíð aukaslög frá gáttum. Hjá mörgum sjúklingum finnst hins vegar engin skýring.
Ef aukaslög koma frá sleglum hjartans er algengast að engin orsök finnist fyrir þeim. Hjá einstaka sjúklingi getum verið um undirliggjandi hjartasjúkdóm að ræða, sem getur skýrt þennan aukna fjölda, en það er fremur fátítt. Ef aukaslögin eru mjög tíð (<15% af öllum slögum) geta aukaslögin valdið truflun á samdrætti hjartans sem getur lýst sér sem hjartabilun, en það er mjög sjaldgæf orsök hjartabilunar.
Rannsóknir
Ef grunur er um einkennagefandi aukaslög er yfirleitt fengnar blóðrannsóknir, hjartalínurit (EKG) og sólarhringshjartarit. Ef aukaslög eru tíð, og einkenni samfara, er oft rétt að fá ómskoðun til að meta hvort merki séu um hjartastækkun, örvef eða hjartabilun. Hjá einstaka sjúklingum getur verið gagn af segulómun af hjarta til að meta betur hvort örvefur sé til staðar. Aukaslög tengjast ekki sérstaklega kransæðasjúkdómi, svo sjaldan er ástæða til að meta kransæðar þegar verið er að rannsaka aukaslög.
Meðferð
Ef aukaslög eru frá gáttum eða eru ekki mjög tíð er sjaldnast þörf á meðferð. Oft getur minni koffínneysla, minni áfengisnotkun, þyngdartap, aukin hreyfing og aðrar jákvæðar lífstílsbreytingar haft mikla gagnsemi.
Ef aukaslögin eru þrátt fyrir breyttan lífstíl mjög tíð og sér í lagi ef einkenni eru veruleg er stundum beitt lyfjameðferð. Þá eru oft notuð lyf eins og metoprolol, atenolol, bisoprolol, cardizem, verapamil eða flekainide.
Hjá einstaka sjúklingi með tíð aukaslög, þar sem lyfjameðferð gagnast ekki nægjanlega og einkenni eru veruleg, getur brennsluaðgerð gagnast. Árangur af brennsluaðgerð er um 70%, og fylgikvillar eru fátíðir.

Hjartsláttarhraði í fullorðnum er oftast í hvíld á milli 50-90 slög á mínútu. Mikill munur er hver hvíldar hjartsláttarhraði er milli einstaklinga. Það eru oft erfðaþættir og lyf sem skipta þar mestu máli. Einnig skiptir aldur máli, en það hægir á bæði hvíldarhjartslætti og hámarkshjartsláttarhraða þegar við eldumst. Þeir sem eru í mikilli þjálfun eru einnig með lágan hvíldar hjartsláttarhraða, stundum niður í 30-35 slög/mín. Hjartsláttarhraði er mældur með hjartalínuriti, en oft er einnig hægt að nota púlsmæli (t.d. mettunarmælir). Púlshraði og hjartsláttarhraði er ekki alltaf sá sami, sér í lagi geta aukaslög eða óreglulegur hjartsláttur valdið því að púlshraði skráist lægri en hjartsláttarhraðinn raunverulega er. Þannig getur t.d. einstaklingur sem er með mikið af aukaslögum fengið 35 slög/min á púlsmæli þegar hjartsláttarhraðinn er í raun 70 slög á mínútu. 

Þegar við sofum fer hjartslátturinn niður og getur auðveldlega farið niður í 30 slög/mín á köflum hjá alveg heilbrigðum einstaklingum.

Til að rannsaka hægan hjartslátt er yfirleitt gert sólarhrings hjartalínuriti (Holter) í 1-2 sólarhringa.

Oftast er ekki nauðsynlegt að meðhöndla hægan hjartslátt. Ef einkenni eru veruleg, t.a.m. mikil þreyta, yfirlið eða hjartabilun getur verið gagn af meðferð, eða ef talin er veruleg hætta á alvarlegum hægtakti.

Meðferðin er þá yfirleitt að stöðva lyf sem hægja á hjartslætti, eða að græða í sjúklinginn gangráð.

Hjartavöðvakvillar (e. cardiomyopathies) er samheiti yfir sjúkdóma í hjartavöðva sem geta valdið þykknun, víkkun eða auknum stífleika. Þessir sjúkdómar hafa áhrif á getu hjartans til að geta dælt blóði um líkamann. Hjartavöðvakvillar orsakast ekki af kransæðasjúkdómi eða hjartalokusjúkdómi.

Oft er um arfgenga sjúkdóma að ræða og koma þá gjarnan fram í börnum eða ungum einstaklingum. Einnig getur hjartavöðvakvilli verið afleiðing af veirusýkingu eða útfellingum í hjartavöðva. Langvarandi háþrýstingur getur valdið hjartavöðvakvilla. Stundum finnst engin sérstök skýring á sjúkdómnum.

Hjartavöðvakvillar geta verið alveg einkennalausir og uppgötvast þá oft fyrir tilviljun, vegna brenglunar í línuriti eða í blóðrannsókn.

Þegar einkenni eru til staðar eru það oftast einkenni sem tengjast hjartabilun (sjá kafla um hjartabilun). Önnur einkenni geta verið hjartsláttartruflanir, bæði hraður hjartsláttur og óreglulegur. 

Sjúklingar með hjartavöðvakvilla þurfa að jafnaði að vera undir eftirliti hjartasérfræðinga með sérþekkingu í meðhöndlun sjúkdómsins.

Algengustu tegundir hjartavöðvakvilla eru:

• Ofvaxtarhjartavöðvakvilli. Við þennan hjartavöðvakvilla þykknar hjartavöðvinn óeðlileg mikið og oft verður einnig aukin bandvefsmyndun í vöðvanum. Oftast er um arfgenga stökkbreytingu að ræða sem veldur sjúkdómnum og leggst hann þá á fjölskyldur, þar sem barn einstaklings með kvillan hefur um helmings líkur á að erfa gallaða genið. Þykknunin og bandvefmyndunin veldur auknum stífleika í hjartanu sem gerir að verkum að dælugeta hjartans minnkar. Oft er aukin hætta á alvarlegum hjartsláttartruflunum. Meðferðin er yfirleitt lyfjameðferð og í völdum tilfelllum eru græddir í sjúklinga bjargráðar.
•  Hjartavöðvakvilli sem veldur víkkun á hjartanu. Þessi kvilli er algengastur af hjartavöðvakvillunum. Stundum er ástandið einkennalaust, en yfirleitt eru einkenni hjartabilunar (bjúgur, mæði, þreyta og orkuleysi). Hér eru líka stundum erfðasjúkdómar, þar sem stökkbreytt gen valda ættgengu formi af sjúkdómnum. Hjá flestum finnst hins vegar engin skýring. Meðferðin er lyfjameðferð, sem er ævilöng. Flestir þessara sjúklinga þurfa að vera á nokkrum ólíkum lyfjum til að meðhöndla sjúkdóminn. Lyfjameðferðin hefur gjörbreytt lífi sjúklinga með þennan sjúkdóm og horfurnar hafa batnað verulega síðustu 10-20 árin.  Hjá einstaka sjúklingi kemur til greina að setja bjargráð eða hjartabilunargangráð. Einstaka yngri einstaklingar þurfa hjartaskipti ef lyfjameðferðin dugar ekki til að halda aftur af einkennum. 
• Hæ slegils hjartavöðvakvilli (ARVC):. ARVC er ensk skammstöfun sem stendur fyrir (Arrhthmogenic Right Ventricular Cardiomyopathy). Þessi sjúkdómur er nánast alltaf arfgengur og eru þekkt 2 gen á Íslandi sem valda sjúkdómnum. Ekki fá allir sem eru með genið sjúkdóminn og það er ekki alveg vitað hvers vegna það er.  Mikil áreynsla (eins og þol íþróttir) hafa verið bendlaðar við aukna hættu á sjúkdómnum. Sjúkdómurinn leggst oftast á hægri slegil hjartans (en getur líka lagst á vinstri slegil). Það sjást þá dæmigerðar breytingar á hjartalínuriti og segulómun af hjarta. Oft er hægri slegillinn víkkaður og með skertum samdrætti. Það sem einkennir þennan sjúkdóm er aukin tíðni af takttruflunum sem eiga upptök sín  í hægri slegli. Stundum geta þessar truflanir verið lífshættulegar, en svara oft vel meðferð. Hjá einstaka sjúklini getur komið til álita að setja bjargráð. Sjúklingar með ARVC eiga að forðast mikla líkamlega áreynslu (þríþraut, langar hjólreiðar, maraþon ofl) en geta stundað venjulega líkamsrækt. 

Hjartavöðvabólga orskakast oftast af öndunarfæraveirum, þeim sömu sem valda kvefi, öðrum öndunarfærasýkingum og niðurgangi og kemur þá stundum í kjölfar slíkra veikinda. Auk þess geta lyf, bóluefni og ýmsir bólgusjúkdómar valdið bólgu í hjartavöðva.

Einkenni hjartavöðvabólgu eru oftast brjóstverkur sem versnar oft við innöndun ef samfara er einnig gollurshúsbólga (gollurshús umlykur hjartað), hiti, þreyta, mæði, hjartsláttartruflanir o.fl.

Greining fer fram með hjartalínuriti, blóðprufum og hjartaómskoðun, stundum er einnig stuðst við segulómun af hjarta.

Meðferðin felst yfirleitt í hvíld, verkjastillingu með bólgueyðandi lyfjum, t.d. Ibufen og skyldum lyfjum. Sjaldan eru sterar eða aðrar sérhæfðari meðferðir notaðar. Í sjaldgæfum tilfellum veldur bólgan mikilli skerðingu á starfsemi hjartan sem leitt getur til hjartabilunar og lífshættulegra veikindaog er meðferðin þá sérhæfðari, sjá kafla um hjartabilun.

Mikilvægt er að taka því rólega og forðast áreynslu meðan á veikindum stendur og forðast æfingar í 3-6 mánuði eftir, allt eftir alvarleika veikindanna.

Við kæfisvefn verða endurtekin öndunarhlé í svefni sem geta valdið súrefnisskorti á meðan einstaklingurinn sefur. Algeng einkenni eru miklar hrotur, öndunarhlé, vakna með þurran munn, morgunhöfuðverkur, dagsyfja, eirðarleysi, pirringur og svefnerfiðleikar.

Áhættuþættir eru offita, þykkur háls, stórir hálskirtlar, reykingar og sumir sjúkdómar eins og sykursýki, lungnasjúkdómar, hjartabilun og Parkinsons sjúkdómur

Algengir fylgikvillar kæfisvefns eru 

• Dagsyfja sem getur valdið því að fólk sofnar undir stýri eða við vinnu.
• Erfiður blóðþrýstingur
• Sykursýki
• Gáttatif

Ef grunur er um kæfisvefn er gerð s.k. kæfisvefnsrannsókn hjá lungnalæknum, til að greina hvort kæfisvefn er til staðar og hverrar gerðar kæfisvefninn er.

Ef um marktækan kæfisvefn er að ræða er yfirleitt meðhöndlunin kæfisvefnsvél, sem blæs lofti í nef sjúklings meðan hann sefur til að viðhalda opnum öndunarvegi.

Einstaka sinnum er mælt með bitgóm, eða aðgerð á koki.

Horfur sjúklinga með hjartabilun hefur batnað umtalsvert síðustu áratugi með tilkomu nýrra lyfja. Hjartabilun er ástand þar sem hjartað er ekki að uppfylla þarfir líkamans með eðlilegri starfsemi. Helstu einkenni hjartabilunar eru mæði, bjúgsöfnun (oft í lungum eða á ganglimum), þreyta, orkuleysi, brjóstverkir o.fl. Hjartabilun getur ýmist verið vegna truflunar í samdrætti hjartans (systolisk hjartabilun) eða í slökun hjartans (diastolisk hjartabilun).

Helstu orsakir hjartabilunar eru háþrýstingur, kransæðasjúkdómur, sykursýki, takttruflanir, lokusjúkdómar, lyf, sýkingar og áfengi.

Hjartabilun er greind með viðtali og skoðun sjúklings, hvort hafi sjúklingur merki um eða einkenni hjartabilunar og einnig með myndrannsókn af hjarta, oftast ómskoðun eða blóðprufum.

Fjölmörg lyf eru notuð við meðferð hjartabilunar og er ekki óalgengt að meðferðin samanstandi af minnst 5 lyfjum.

-ACEi (angiotensin converting enzyme inhibitor) eða ARB (angiotensin receptor blocker). Dæmi um slík lyf eru Enalapril (Daren), Ramipril (Ramil), Valsartan, Losartan (Losatrix, Cozaar, Presmin) ásamt mörgum fleirum. Þessi lyf eru einnig notuð sem meðferð við háþrýstingi.

-Betablokkerar. Dæmi um slík lyf sem gagnast í hjartabilun eru Metoprolol (Seloken, Bloxazoc), Bisoprolol (Bisbetol) og Carvedilol (Carveratio). Þessi lyf eru einnig notuð við ýmsum hjartsláttartruflunum. Þau hægja á hjartsláttarhraða og minnka súrefnisþörf hjartans.

-Aldosterone hemlar. Dæmi um slík lyf eru Spironolactone (Spirix, Spiron) og Eplerenone. Þau hafa þvagræsandi áhrif.

-Nýjustu lyfin sem sýnt hafa árangur í meðferð hjartabilunar voru upphaflega eingöngu notuð til meðferðar á sykursýki en hafa sýnt góðan árangur við meðferð á hjartabilun, sérstaklega þar sem um skertan samdráttarkraft er að ræða. Dæmi um slík lyf eru Forxiga og Jardiance.

-Þvagræsilyf. Sumir þurfa stöðugt að taka þvagræsilyf en aðrir nota þau efir þörfum. Algengasta þvagræsilyfið er Furosemide (Furix). Þar sem þetta lyf veldur oft skorti á kalium í blóði þarf oftast að taka samfara því Kaleorid töflur sem innihalda Kalium salt.

Hjá vissum sjúklingum með alvarlega hjartabilun kemur til greina að græða í sjúklinga hjartabilunargangráð og/eða bjargráð.

Önnur mikilvæg atriði við meðferð hjartabilunar eru að sjúklingar hugi að heilbrigðum lífsstíl, hugi að mataræði og hreyfingu, forðist áfengisneyslu og saltríkan mat. Fylgjast þarf með daglegri vikt, á sérstaklega við um sjúklinga með alvarlega og einkennamikla hjartabilun. En þyngdaraukning um 2 kg eða meira á innan við þremur sólarhringum getur bent til aukinnar bjúgmyndunar. Þá er sjúklingum oft ráðlagt að auka tímabundið inntöku þvagræsilyfja eða hafa samband við sinn lækni.

Oftast er hjartabilun langvinnt ástand þar sem markmið meðferðar er að bæta einkenni og lengja lifun sjúklinga. Hjartabilun getur þó í vissum tilvikum gengið að mestu leyti til baka. Þetta á t.d. við um sjúklinga sem fengið hafa hjartavöðvabólgu, hjartsláttartruflanir sem læknaðar eru með lyfjum eða brennsluaðgerð, áfengisneysla o.fl.

Hjarta okkar hefur fjórar hjartalokur. Það eru tvær hjartalokur í hvorum hluta hjartans (tvær hægra megin og tvær vinstra megin). Hjartalokur okkar eru einstreymislokur sem eiga að hleypa blóðinu greiðlega í gegn, en hindra bakflæði á blóði í öfuga átt til að viðhalda eðlilegu blóðflæði um og frá hjartanu. Algengt er að lokur leki aðeins og er það algjörlega eðlilegt að vera með vægan leka. Ef lekinn er mikill getur það valdið skertri dælugetu og bjúg í lungum. Eins geta lokur verið óeðlilega þröngar og getur það valdið tregðu í flæði um þær og veldur það einnig hjartabilunareinkennum.

Ef lokusjúkdómur er svæsinn er oft gerð aðgerð til að laga lokuna eða skipta henni alveg út. Þá er oft sett loka úr málmi/plasti eða úr kálfi/svíni. Ef sett er loka úr málmi/plasti er þörf á ævilangri blóðþynningu með Warfaríni.

Lokusjúkdómar greinast stundum við hlustun en mat er lagt á þá með ómskoðun af hjarta. Oft þarf að endurtaka rannsóknina með jöfnu millibili um margra ára skeið, þar til ákvörðun er tekin um aðgerð.

Hjartalokusjúkdómar geta verið meðfæddir eða áunnir, og eru áunnir lokusjúkdómar algengastir. 

Lokusjúkdómar í lokum vinstra megin:

Míturloka: 

Míturloka er tveggja blöðku loka milli vinstri gáttar og vinstri slegils. Leki í þessari loku eru nokkuð algengir hjá sjúklingum með aðra undirliggjandi hjartasjúkdóma (hjartabilun og kransæðasjúkdóm). Meðferðin er yfirleitt lyfjameðferð, nema um stóran leka sé að ræða, þar sem lokan er gölluð. Þá er oft hægt að gera við lokuna í opinni aðgerð (lokusparandi aðgerð) eða skipta henni alveg út með gerviloku. Þrengsli í míturloku eru sjaldgæf, en sjást stundum eftir gigtsótt eða við verulega kölkun í lokunni. Oftast þarf að skipta um loku ef sjúkdómurinn er alvarlegur. Gáttatif er afar algengt hjá sjúklingum með sjúkdóma í míturloku.

Ósæðaloka:

Ósæðarlokuþrengsli er algengasti lokusjúkdómurinn sem þarfnast aðgerðar. Oft er lokan verulega kölkuð, og er þá skipt um loku. Hægt er að skipta um loku í opinni aðgerð eða með þræðingartækni (s.k. TAVI aðgerð). Flestir sjúklingar með ósæðalokuþrengsli eru eldri (>70 ára). Oft greinist ósæðalokusjúkdómur þegar hjartaóhljóð heyrist við hlustun. Yfirleitt er beðið með aðgerð meðan þrengslin eru væg eða meðalsvæsin og getur það tekið mörg ár þar til skipta þarf um loku. Ósæðalokuleki er mun sjaldgæfari, og greinist oftar hjá yngri einstaklingum og sést þá oft mikil víkkun á ósæðarótinni.. Hér er stundum hægt að gera lokusparandi aðgerð, en oft þarf að skipta bæði um loku og/eða ósæðarótina þegar lekinn er orðinn mikill eða mikil víkkun sést á ósæðarót.

Lokusjúkdómar í lokum hægra megin:

Þríblöðkuloka: 

Þríðblöðkuloka liggur á milli hægri gáttar og hægri slegils. Hjá heilbrigðum er oft lítill leki sem skiptir engu máli fyrir eðlilega starfsemi hjartans. Hins vegar ef lekinn er mikill, fylgið því oft hjartabilunareinkenni með bjúg á fótum og meltingarvegi. Það er sjaldan gerð aðgerð eingöngu við þríblöðkulokuleka. Yfirleitt er þessi leki meðhöndlaður með hjartabilunarlyfjum.

Lungnaslagæðaloka: 

Lungnaslagæðaloka liggur milli hægri slegils og lungnaslagæðar. Það geta bæði verið stórir lekar og þrengsli í þessari loku, en þessir sjúkdómar tengjast yfirleitt meðfæddum hjartagöllun og er meðferðin því tengd meðferð þessara hjartagalla. Sjúkdómar í lungnaslagæðaloku eru annars sjaldgæfir hjá þeim sem hafa ekki slíka meðfædda hjartagalla.